Strafbal of strafcorner: wanneer krijg je wat

De vuistregel past in twee zinnen. Een overtreding van een verdediger in de eigen cirkel is minstens een strafcorner, hoe klein of onbedoeld ook. Het wordt een strafbal op twee zelfstandige gronden: wanneer de overtreding een waarschijnlijk doelpunt voorkomt (opzet niet vereist), of wanneer een verdediger opzettelijk een overtreding maakt tegen een tegenstander die de bal heeft of kan spelen (geen doelkans vereist). De scheidsrechter beoordeelt dus niet alleen wat de overtreding uitrichtte, maar ook of er opzet in het spel was en of de tegenstander de bal had kunnen spelen. Buiten de cirkel ligt de lat anders: binnen het 23-metergebied krijg je alleen een strafcorner als de overtreding opzettelijk was, anders volgt een vrije slag.

Wanneer krijg je een strafcorner

Het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2025 noemt in regel 12.3 vijf situaties. De regel is inhoudelijk gelijk aan de FIH Rules of Hockey 2026, die internationaal gelden per 1 maart 2026.

• Een overtreding van een verdediger in de eigen cirkel waarbij geen doelpunt wordt voorkomen. Ook volledig onopzettelijke overtredingen vallen hieronder.
• Een opzettelijke overtreding in de eigen cirkel tegen een tegenstander die de bal niet heeft en ook niet kan spelen.
• Een opzettelijke overtreding van een verdediger buiten de cirkel, maar binnen het 23-metergebied.
• Opzettelijk de bal over de eigen achterlijn spelen. Afkaatsen door de keeper is uitgezonderd.
• De bal zit in de cirkel vast in de kleding of uitrusting van een verdediger.

Let op het verschil in de opzet-eis. Binnen de cirkel telt elke overtreding van een verdediger. Buiten de cirkel, binnen de 23 meter, fluit de scheidsrechter alleen een strafcorner wanneer de overtreding opzettelijk is.

Wanneer krijg je een strafbal

Regel 12.4 kent precies twee gronden, en ze staan gelijkwaardig naast elkaar. Een strafbal draait dus niet uitsluitend om een gemiste doelkans.

• Grond a: een overtreding van een verdediger in de cirkel waardoor het waarschijnlijk maken van een doelpunt wordt voorkomen. Opzet is hier uitdrukkelijk niet vereist.
• Grond b: een opzettelijke overtreding van een verdediger in de cirkel tegen een tegenstander die in balbezit is of een mogelijkheid heeft om de bal te spelen. Een doelkans, doelpoging of schot is hier niet vereist.

Bij grond a is het klassieke voorbeeld dit: een schot rolt richting het lege doel en een verdediger stopt de bal met de voet. Dat die voet daar per ongeluk stond, verandert niets. Er werd een waarschijnlijk doelpunt voorkomen, dus strafbal.

Grond b werkt anders, en juist die wordt vaak vergeten. Stel: een verdediger haakt of duwt in de cirkel bewust een aanvaller die de bal aan de stick heeft. Er valt geen schot, er is misschien niet eens een directe doelkans, maar het is toch een strafbal (regel 12.4b). De opzettelijke overtreding tegen een speler die de bal kan spelen, is genoeg.

Vergelijk dat met dezelfde bewuste overtreding tegen een tegenstander die de bal juist niet had kunnen spelen: dan blijft het een strafcorner (regel 12.3b). Het enige verschil tussen die twee situaties is een feit: kon die tegenstander de bal spelen? Zo ja, strafbal; zo nee, strafcorner. Of er een doelpoging in het spel was, doet voor grond b niet ter zake.

Vier situaties, twee uitkomsten

• Onopzettelijke of willekeurige overtreding in de cirkel die geen doelpunt voorkomt: strafcorner (12.3a).
• Opzettelijke overtreding in de cirkel tegen een speler die de bal niet kan spelen: strafcorner (12.3b).
• Elke overtreding in de cirkel die een waarschijnlijk doelpunt voorkomt: strafbal (12.4a), opzet niet vereist.
• Opzettelijke overtreding in de cirkel tegen een speler die de bal wel heeft of kan spelen: strafbal (12.4b), geen doelkans vereist.

Een handige ezelsbrug voor grond a: cirkel plus overtreding is minstens een strafcorner; wordt daarbij waarschijnlijk een doelpunt voorkomen, dan wordt het een strafbal. Voor grond b onthoud je de vraag: opzettelijke overtreding, en kon de tegenstander de bal spelen?

De twee spelstraffen naast elkaar

	Strafcorner	Strafbal
Toekenning	Overtreding van een verdediger in de cirkel zonder dat een doelpunt wordt voorkomen, inclusief een opzettelijke overtreding tegen een speler die de bal niet kan spelen; buiten de cirkel binnen de 23 meter alleen bij opzet	Overtreding in de cirkel die een waarschijnlijk doelpunt voorkomt (opzet niet vereist), of een opzettelijke overtreding tegen een speler die de bal heeft of kan spelen (geen doelkans vereist)
Balpositie	Op de achterlijn, minimaal 10 meter van de doelpaal	Op de strafbalstip, 6,40 meter vanaf de binnenzijde van de doellijn (KNHB)
Verdedigers	Maximaal 5 achter de achterlijn (inclusief keeper), de rest achter de middenlijn	Alleen de keeper, met beide voeten op de doellijn
Tijd	Loopt door; teams moeten binnen 40 seconden klaarstaan	Tijd en spel staan stil, zonder tijdslimiet voor de nemer
Wisselen	Verboden tussen toekennen en voltooien	Gewoon toegestaan
Schothoogte	Eerste schot met een slag maximaal 460 mm (plankhoogte); daarna elke hoogte, mits niet gevaarlijk	Push, flick of scoop op elke hoogte

Zo verloopt een strafcorner

De aangever legt de bal op de achterlijn, minimaal 10 meter van de doelpaal, en staat met minstens 1 voet buiten het veld. Maximaal vijf verdedigers, inclusief de keeper, beginnen achter de achterlijn; de overige verdedigers wachten achter de middenlijn en de aanvallers staan buiten de cirkel. Volgens de KNHB Arbitrage Afspraken voor seizoen 2025-2026 moeten beide teams binnen 40 seconden klaarstaan; wie dat niet haalt, riskeert een groene kaart.

Dan de bekendste valkuil: de schothoogte. Alleen het eerste schot op doel met een slag is gebonden aan de plankhoogte van 460 mm. Zou de bal de doellijn hoger kruisen, dan telt het doelpunt niet. Tweede en volgende slagen, en alle pushes, flicks, scoops en tip-ins, mogen op elke hoogte, zolang het niet gevaarlijk is. Dat verklaart het afgekeurde hoge doelpunt dat je op tv soms voorbij ziet komen.

Twee dingen die vaak worden gemist. Ten eerste het wisselverbod: tussen het toekennen en het voltooien van een strafcorner mag geen van beide teams wisselen. De enige uitzondering is een geblesseerde of weggestuurde verdedigende keeper. Ten tweede het masker: verdedigers mogen er een dragen, en sinds 1 augustus 2025 geeft de KNHB het dringende advies om dat ook echt te doen (regel 13.3 g). De regels over het afdoen van dat masker na de corner bestonden al langer. De FIH Rules of Hockey 2026 scherpen internationaal per 1 maart 2026 de sancties rond weggegooide beschermspullen aan, maar die tekst staat nog niet in het KNHB-reglement.

De corner is onder meer voorbij zodra de bal meer dan 5 meter buiten de cirkel komt (in de zaal: 3 meter). Loopt een corner nog op het moment dat een kwart eindigt, dan wordt hij uitgespeeld. Wil je dieper de uitvoering in, lees dan verder over de aanvallende strafcorner en over strafcorner verdedigen.

Zo verloopt een strafbal

Bij een strafbal gaan tijd en spel stil. De bal ligt op de strafbalstip: volgens het KNHB-reglement 6,40 meter, gemeten vanaf de binnenzijde van de doellijn (regel 1.7). De FIH Rules of Hockey 2026 noteren 6,475 meter vanaf de buitenzijde van de doellijn; dat is hetzelfde fysieke punt, alleen anders gemeten. Alle spelers behalve de nemer en de keeper staan buiten het 23-metergebied.

De nemer mag pushen, flicken of scoopen, op elke hoogte. Slepen en schijnbewegingen zijn verboden, en de bal mag maar 1 keer worden gespeeld. De keeper staat met beide voeten op de doellijn tot de bal is gespeeld. Komt de keeper te vroeg van de lijn, dan wordt de strafbal overgenomen; voorkomt de keeper daarmee herhaaldelijk een doelpunt, dan escaleert de scheidsrechter via een vermaning en een groene naar een gele kaart (regel 13.9). Gaat de bal er ondanks een overtreding van de keeper in, dan telt het doelpunt gewoon. Mist de nemer zonder dat er iets fout ging, dan volgt een vrije slag voor de verdediging. Vanuit het doel bekeken is de strafbal vooral een leestest: je mag pas bewegen als de bal is gespeeld, dus je wint hem op anticipatie, niet op gokken. Meer over de rechten en plichten van de keeper lees je in keeperregels.

En wisselen? Dat mag bij een strafbal gewoon. Het wisselverbod geldt uitsluitend bij de strafcorner.

De 8-secondenmythe

Er bestaat geen tijdslimiet bij een strafbal. De 8 seconden waar je langs de lijn over hoort, horen bij de shoot-out: die start op de 23-meterlijn en de nemer heeft daar 8 seconden per poging (KNHB Reglement Shoot-outs). Bij de strafbal geldt alleen dat de nemer en de keeper het nemen niet mogen ophouden of vertragen (regel 13.7 g). Een nemer die rustig zijn hoek kiest, zit dus goed; een keeper die demonstratief tijd rekt, niet.

Jeugd: O10 heeft geen strafcorner, wel een strafbal

Bij de jongste jeugd wijkt het beeld af. O7 en O8 kennen strafcorner noch strafbal. Bij O9 volgt alleen een shoot-out wanneer een duidelijk doelpunt door een overtreding wordt voorkomen. Bij O10 is de strafcorner sinds seizoen 2023-2024 volledig vervangen door een shoot-out in de wedstrijd: bij elke verdedigende overtreding in de cirkel start de aanvaller vanaf de middenlijn een 1-tegen-1 met de keeper. De strafbal bestaat op O10 nog wel, voor situaties waarin een doelpunt wordt voorkomen.

Bij O11, dat 9-tegen-9 speelt, keren strafcorner en strafbal volledig terug volgens de standaard elftalspelregels. Verenigingen konden in seizoen 2025-2026 al voor dit format kiezen; per seizoen 2026-2027 is het verplicht. Hoe die overstap eruitziet, lees je in van O10 naar O11.

Onthoud dit

Vier punten beslechten vrijwel elke discussie langs de lijn. Een overtreding van een verdediger in de cirkel is minstens een strafcorner, opzet of niet. Wordt daarbij een waarschijnlijk doelpunt voorkomen, dan is het een strafbal, ook zonder opzet (grond a). Maakt een verdediger opzettelijk een overtreding tegen een tegenstander die de bal heeft of kan spelen, dan is het ook een strafbal, en dan is geen doelkans nodig (grond b); kon die tegenstander de bal niet spelen, dan blijft het een strafcorner. En de drie bekendste mythes kloppen geen van alle: er is geen 8-secondenlimiet bij de strafbal, wisselen is alleen bij de strafcorner verboden, en alleen het eerste slagschot bij de corner moet onder de 460 mm blijven.