De hoge bal in hockey: zo werkt de regel nu (en zo was het vroeger)
Bij een neerkomende hoge bal geef je 5 meter ruimte aan de tegenstander die de bal aanneemt, tot die speler de bal heeft aangeraakt. Na dat eerste balcontact is het vrij spel, maar alleen voor wie op dat moment ook echt op 5 meter stond. Zo staat het in het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2026; de FIH nam dezelfde regel per 1 maart 2026 internationaal over. Hier lees je hoe de regel precies werkt, wanneer een hoge bal gevaarlijk is en hoe de regel er vroeger uitzag.
Keeper-analist
Inhoud · 8 onderdelen
Zo werkt de regel nu
De basis staat in regel 9.10 van het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2026. Je mag niet binnen 5 meter komen van een tegenstander die een neerkomende bal probeert te ontvangen, totdat die tegenstander de bal heeft aangeraakt. De speler die de bal in eerste instantie ontvangt, heeft recht op de bal. Is niet duidelijk wie de eerste ontvanger is, dan moet het team dat de bal omhoog speelde de tegenstander de gelegenheid geven om de bal aan te nemen.
Op die 5 meter bestaat een uitzondering: onderscheppen mag wel binnen 5 meter, zolang je buiten speelafstand van de ontvanger blijft en het veilig gebeurt. Die clausule zit sinds januari 2022 in de FIH-regels en geldt in Nederland per 1 augustus 2022. Mislukt de onderschepping, of doe je de poging binnen speelafstand, dan is dat een onopzettelijke overtreding.
De grote wijziging van seizoen 2025-2026 zit in het moment waarop het duel weer opengaat. Vroeger moest je wachten tot de bal was ontvangen, onder controle gebracht en op de grond lag. Sinds 1 augustus 2025 geldt: na de eerste aanraking door de ontvanger is de bal vrij speelbaar. De Afspraken Arbitrage Veldhockey 2026-2027 spreken daarbij van het eerste balcontact van de duidelijke eerste ontvanger.
Daar hoort een beperking bij: alleen tegenstanders die op het moment van die eerste aanraking op 5 meter stonden, mogen direct het duel aangaan. Stond je te dichtbij, dan mag je pas weer meedoen zodra de bal meer dan 5 meter van het punt van de eerste aanraking is. Grijp je toch eerder in, dan is dat een onopzettelijke overtreding: een spelstraf, geen automatische kaart.
Wie is de eerste ontvanger?
Scheidsrechters beoordelen een hoge bal in drie delen: vertrek, vlucht en landing, alle drie op gevaar. Wie de duidelijke eerste ontvanger is, wordt bepaald op het hoogste punt van de vlucht. Die speler heeft recht op de bal en krijgt van alle tegenstanders 5 meter ruimte.
Is er geen duidelijke eerste ontvanger, bijvoorbeeld omdat twee spelers op het hoogste punt binnen speelafstand van elkaar staan, dan krijgt het team dat de bal niet omhoog bracht het recht. Scheidsrechters fluiten dan vroeg, voor de veiligheid.
Een hardnekkig misverstand: een aannemer zou 5 meter vrij moeten staan om eerste ontvanger te zijn. Die eis staat in geen enkele regel.
Ook als keeper geef je die 5 meter: regel 9.10 spreekt van spelers en kent geen keeperuitzondering. Meer daarover lees je in de keeperregels.
Nederland liep zeven maanden voor op de FIH
De first-touch-regel is geen Nederlandse uitvinding, maar Nederland was er vroeg bij. De FIH testte de regel in de Pro League 2024/25, EuroHockey draaide de proef vanaf 1 maart 2025 en de KNHB nam de regel per 1 augustus 2025 op in het spelreglement. Daarna volgde de wereld: in de FIH Rules of Hockey 2026, internationaal van kracht per 1 maart 2026, mogen tegenstanders aansluiten zodra de ontvanger de bal heeft aangeraakt. Nederland liep daarmee ongeveer zeven maanden voor.
De redenering van de FIH: de oude regel hield verdedigers vaak onnodig uit een eerlijk duel om de bal. De nieuwe regel staat dat duel na de eerste aanraking toe, ook in de cirkel. Inhoudelijk zijn de KNHB- en FIH-versie gelijk; de verschillen zijn tekstueel. Zo spreekt de KNHB van een neerkomende bal waar de FIH "falling raised ball" schrijft, en zet de KNHB het ontwijkcriterium voor gevaar in de regeltekst zelf, waar de FIH het als toelichting brengt.
Wanneer is een hoge bal gevaarlijk?
Een hoge bal is in ieder geval gevaarlijk wanneer tegenstanders er terecht voor moeten uitwijken. Dat ontwijkcriterium is de kern van regel 9.8. Belangrijk: de straf ligt op de plaats waar de bal gevaarlijk omhoog werd gespeeld, niet waar hij neerkomt. Een aerial die 40 meter verderop gevaar oplevert, betekent dus een vrije slag op het vertrekpunt.
Daarnaast geldt regel 9.9: een flick of scoop in de richting van een tegenstander binnen 5 meter geldt als gevaarlijk. Je kunt bovendien gevaar veroorzaken richting een eigen speler. Omgekeerd: een tegenstander die op een schot of op de nemer inloopt zonder de bal met de stick te willen spelen, wordt zelf bestraft.
Aerial of hoge slag: het verschil
De regels maken onderscheid naar de manier waarop de bal omhoog gaat:
| Actie | Toegestaan? |
|---|---|
| Flick of scoop (aerial) | Altijd, op elke hoogte, mits niet gevaarlijk |
| Opzettelijk omhoog slaan | Alleen als schot op doel, vanuit de cirkel |
| Onopzettelijk hoog geslagen (shave) | Geen overtreding, tenzij gevaarlijk |
| Bal over een stick of liggende tegenstander wippen | Toegestaan, ook in de cirkel, mits niet gevaarlijk |
| Bal boven de schouder gecontroleerd stoppen of spelen | Toegestaan voor iedereen, mits niet gevaarlijk (regel 9.7) |
Bij een vrije slag gelden twee extra afspraken. Direct omhoog spelen mag met een push, flick of scoop, maar niet met een slag (regel 13.2). En een hoge bal over de cirkel mag, zolang de bal buiten de cirkel landt, niet gevaarlijk is en geen speler hem in of boven de cirkel reglementair kan spelen. Meer over de afstandsregels bij vrije slagen lees je in de vijfmeterregel.
Hoe het vroeger was
Wie al langer hockeyt, heeft deze regel meermaals zien veranderen. De ladder in het kort:
| Periode | Wat mocht een tegenstander binnen 5 meter? |
|---|---|
| T/m seizoen 2021-2022 | Niets, tot de bal ontvangen, gecontroleerd en op de grond was |
| 2022-2023 t/m 2024-2025 | Veilig onderscheppen, mits buiten speelafstand |
| Vanaf seizoen 2025-2026 | Na het eerste balcontact vrij spel, voor wie op 5 meter stond |
De volledige tijdlijn:
- Tot en met seizoen 2021-2022: binnen 5 meter mocht je niets tot de bal ontvangen, onder controle en op de grond was. Tot de editie van 2015 mocht bovendien niemand de bal boven schouderhoogte spelen, behalve een verdediger die een schot redde.
- FIH 2015, KNHB per 1 augustus 2015: boven de schouder gecontroleerd spelen toegestaan, eerst voor senioren. Uiterlijk met het reglement van 1 augustus 2018 gold dit voor iedereen.
- FIH januari 2022, KNHB per 1 augustus 2022: veilig onderscheppen binnen 5 meter maar buiten speelafstand toegevoegd aan regel 9.10.
- Seizoen 2023-2024 (KNHB-afspraken): beoordeling in vertrek, vlucht en landing; de eerste ontvanger beoordeeld op 20 meter van de landingsplaats.
- Seizoen 2024-2025 (KNHB-afspraken): de landing gesplitst in twee fasen, aannemen en controleren; ingrijpen tijdens het aannemen gold als opzettelijke overtreding. Intussen testte de FIH de first-touch-regel in de Pro League 2024/25.
- Per 1 augustus 2025 (seizoen 2025-2026): de huidige regel. Vrij spel na de eerste aanraking, beoordeling op het hoogste punt, de fase-terminologie afgeschaft en te vroeg ingrijpen voortaan een onopzettelijke overtreding.
- FIH Rules of Hockey 2026, internationaal per 1 maart 2026: de eerste aanraking door de ontvanger wordt ook de wereldregel.
Elke uitleg van voor seizoen 2025-2026, ook op clubsites en in oudere instructievideo's, is op dit punt dus verouderd.
De hoge bal bij de jeugd
Bij de jongste jeugd gelden eigen speelregelkaarten met een duidelijk plafond:
| Categorie | Hoge bal |
|---|---|
| O7 en O8 | Geen hogebalclausule op de speelregelkaart; in de praktijk komen hoge ballen niet voor |
| O9 | De bal mag niet hoger dan kniehoogte worden gespeeld |
| O10 | Kniehoogte blijft het plafond; liften mag, mits niet gevaarlijk; een doelpoging mag over de hele schotbaan maximaal plank- of kniehoogte zijn |
| O11 (9 tegen 9) | Standaard elftalspelregels, dus de volledige hogebalregels inclusief first touch |
| O12 en ouder | Volledig Spelreglement Veldhockey, zonder jeugduitzondering |
Voor O11 geldt daarbij: in seizoen 2025-2026 was 9 tegen 9 een clubkeuze, per seizoen 2026-2027 is het voor alle clubs verplicht. Wat er verder verandert bij die overstap lees je in van O10 naar O11.
En de zaal? Daar bestaat de hoge bal niet, op het schot op doel na. Het Spelreglement Zaalhockey vanaf november 2025 staat omhoog spelen alleen toe bij een schot op doel, en een bal in de lucht mag alleen worden gestopt door het team dat hem niet omhoog bracht. Meer daarover in de zaalhockeyspelregels.
Tot slot: volg de actuele editie
De KNHB actualiseert het spelreglement jaarlijks per 1 augustus. Dit artikel volgt het Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2026 en de Afspraken Arbitrage Veldhockey 2026-2027; de editie is toegelicht in het KNHB-nieuwsbericht erover. Check bij de seizoensstart de publicatie van augustus 2027 voor eventuele aanpassingen.
Speel je zelf en ben je toe aan een nieuwe stick? Bekijk de beste hockeysticks voor de competitie.
FAQ
Veelgestelde vragen
-
Wat is er veranderd aan de hogebalregel per 1 augustus 2025?
Sinds 1 augustus 2025 is de bal vrij speelbaar zodra de ontvanger hem heeft aangeraakt; voorheen moest je wachten tot de bal was ontvangen, onder controle gebracht en op de grond lag. Alleen tegenstanders die op het moment van die eerste aanraking op 5 meter stonden, mogen direct het duel aangaan. Wie te dichtbij stond, mag pas weer meedoen als de bal meer dan 5 meter van het punt van de eerste aanraking is. De KNHB voerde dit in per 1 augustus 2025; de FIH maakte het per 1 maart 2026 de internationale regel.
-
Hoeveel afstand moet je houden bij een hoge bal?
5 meter. Je mag niet binnen 5 meter komen van een tegenstander die een neerkomende bal probeert te ontvangen, totdat die de bal heeft aangeraakt. Er is een uitzondering: binnen 5 meter maar buiten speelafstand mag je de bal onderscheppen, mits dat veilig gebeurt. De 5 meter geldt voor alle spelers, dus ook voor de keeper.
-
Mag je een hoge bal onderscheppen binnen 5 meter?
Ja, mits je buiten speelafstand van de ontvanger blijft en het veilig gebeurt. Deze mogelijkheid bestaat sinds januari 2022 in de FIH-regels en geldt in Nederland per 1 augustus 2022. Mislukt de onderschepping of doe je de poging binnen speelafstand, dan is het een onopzettelijke overtreding en krijgt de tegenstander een vrije slag.
-
Mag je de bal uit de lucht slaan?
Je mag de bal op elke hoogte, ook boven de schouder, gecontroleerd stoppen of spelen, zolang het niet gevaarlijk is. Dat mag sinds 2015 (KNHB per 1 augustus 2015, eerst voor senioren). Wild naar een hoge bal zwaaien is al snel gevaarlijk spel; de scheidsrechter beoordeelt of je de bal gecontroleerd speelt. Let op: is een tegenstander de duidelijke eerste ontvanger van een neerkomende bal, dan geef je eerst 5 meter ruimte tot de eerste aanraking.
-
Moet ook de keeper 5 meter afstand geven bij een hoge bal?
Ja. Regel 9.10 spreekt van spelers en maakt geen uitzondering voor de keeper. Komt een aerial neer in de cirkel en is een aanvaller de duidelijke eerste ontvanger, dan geeft ook de keeper 5 meter ruimte tot de eerste aanraking. Daarna geldt hetzelfde als voor veldspelers: wie op 5 meter stond, mag het duel aangaan. Sinds de regelwijziging van 1 augustus 2025 is dat duel na de eerste aanraking ook in de cirkel uitdrukkelijk toegestaan.
-
Mag een jeugdspeler een aerial geven?
Vanaf O11. Bij O11 (9 tegen 9) gelden de standaard elftalspelregels, inclusief de volledige hogebalregels. Bij O9 mag de bal niet hoger dan kniehoogte worden gespeeld en bij O10 blijft kniehoogte het plafond, al mag liften daar wel, mits niet gevaarlijk. Bij O7 en O8 kent de speelregelkaart geen hogebalclausule; in de praktijk komen hoge ballen daar niet voor. In de zaal mag de bal op geen enkele leeftijd omhoog, behalve bij een schot op doel.
Lees verder
Meer over spelregels
De 5-meterregel bij een vrije slag in de 23 meter, zo werkt hij
Nee, bij een aanvallende vrije slag binnen het 23-metergebied mag de bal niet direct de cirkel in. De bal moet eerst minimaal 5 meter zijn verplaatst, niet per se in een richting, of zijn aangeraakt door een speler van de verdedigende partij. Een tikje van een medeaanvaller telt niet mee; dat is zo sinds de FIH-aanpassing van 16 februari 2016. Hetzelfde regime geldt voor de inslag en de lange corner in de 23 meter. Dit artikel ontleedt de regel stap voor stap, op basis van het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2026.
Van veldscheidsrechter naar zaalhockey fluiten: dit moet je weten
Zaalhockey fluiten vraagt een andere bril dan veld. De vier grootste omschakelingen: alleen de push is toegestaan (elke slag, slapshot of schuifslag fluit je af), elke hervatting is een vrije push met tegenstanders op 3 meter, de strafcorner kent een 30-secondenregime dat je actief managet, en kaarten hebben eigen tarieven: groen 1 minuut, geel 2 of 4. Deze gids zet per onderdeel op een rij wat je anders moet beoordelen, op basis van het KNHB Spelreglement Zaalhockey vanaf november 2025 en de Afspraken Arbitrage Zaalhockey 2025-2026.
Zaalhockey-spelregels: dit is anders dan op het veld
Zaalhockey speel je met zes spelers per team, inclusief keeper, en alleen met de push: elke vorm van slaan is verboden, ook de schuifslag. De bal blijft op de vloer behalve bij een schot op doel, de balken langs de zijkanten horen bij het spel en tegenstanders staan bij elke hervatting op 3 meter. Kaarten zijn korter dan op het veld: groen 1 minuut, geel 2 of 4 minuten. Dit overzicht volgt het KNHB Spelreglement Zaalhockey vanaf november 2025 en zet de verschillen met het veld op een rij.