---
title: "De 5-meterregel bij een vrije slag in de 23 meter, zo werkt hij"
description: "Nee, bij een aanvallende vrije slag binnen het 23-metergebied mag de bal niet direct de cirkel in. De bal moet eerst minimaal 5 meter zijn verplaatst, niet per se in een richting, of zijn aangeraakt door een speler van de verdedigende partij. Een tikje van een medeaanvaller telt niet mee; dat is zo sinds de FIH-aanpassing van 16 februari 2016. Hetzelfde regime geldt voor de inslag en de lange corner in de 23 meter. Dit artikel ontleedt de regel stap voor stap, op basis van het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2025."
category: regels
level: beginner
author: "Daan Veldkamp"
authorRole: "Keeper-analist"
authorUrl: https://hockeystanden.nl/auteur/daan-veldkamp
publishedAt: 2026-07-03
lastUpdated: 2026-07-02
updatedAt: 2026-07-03T12:02:30.501Z
canonical: https://hockeystanden.nl/kennis/vijf-meter-regel
tags: ["regels", "vrije slag", "zelfpass", "5 meter", "23-metergebied", "cirkel", "strafcorner", "KNHB"]
---

# De 5-meterregel bij een vrije slag in de 23 meter, zo werkt hij

> Nee, bij een aanvallende vrije slag binnen het 23-metergebied mag de bal niet direct de cirkel in. De bal moet eerst minimaal 5 meter zijn verplaatst, niet per se in een richting, of zijn aangeraakt door een speler van de verdedigende partij. Een tikje van een medeaanvaller telt niet mee; dat is zo sinds de FIH-aanpassing van 16 februari 2016. Hetzelfde regime geldt voor de inslag en de lange corner in de 23 meter. Dit artikel ontleedt de regel stap voor stap, op basis van het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2025.

Bij een aanvallende vrije slag binnen de 23 meter mag de bal pas de cirkel in nadat hij minimaal 5 meter is verplaatst of door een verdediger is aangeraakt. Die ene zin voorkomt elk weekend discussies langs de lijn. Hieronder lopen we hem stap voor stap na.

## Wat de regel precies zegt

De kern staat in regel 13.2 van het [KNHB Spelreglement Veldhockey, editie vanaf 1 augustus 2025](https://media.static-hw.nl/media/b991389e-ca32-42fd-9598-12f264e02d46/spelreglement-veld-vanaf-1-augustus-2025-2.pdf): een vrije slag voor het aanvallende team binnen het 23-metergebied mag niet de cirkel in worden gespeeld voordat de bal minimaal 5 meter is verplaatst, niet per se in 1 richting, of is geraakt door een speler van de verdedigende partij.

Die 5 meter is cumulatief: twee meter naar links en drie meter terug, en de teller staat vol. Sinds de FIH-editie 2017 staat dat expliciet in de regeltekst. En alleen een aanraking door een verdediger geeft de cirkel vrij; een tikje van een medeaanvaller verandert niets, de telling loopt dan gewoon door. Raakt een verdediger de bal wel, dan mag iedereen, ook de nemer zelf, direct de cirkel in spelen; de keeper telt daarbij gewoon als verdediger.

## Wie moet er 5 meter afstand houden?

Overal op het veld geldt bij een vrije slag: tegenstanders op minstens 5 meter. Binnen het aanvallende 23-metergebied is de eis strenger. Daar moeten alle spelers behalve de nemer op 5 meter staan, dus ook je eigen medeaanvallers; die aanscherping stamt uit 2009 en staat nu in regel 13.2.c.

Een nuttige nuance: een tegenstander die binnen 5 meter staat maar het spel niet beïnvloedt, is niet strafbaar, en je hoeft er als nemer ook niet op te wachten.

## De zelfpass: zelf de 5 meter volmaken

De zelfpass en het cirkelverbod zijn tegelijk geboren. De FIH voerde beide in als verplicht experiment per 1 mei 2009; de KNHB volgde in seizoen 2009-2010. Als nemer mag je de bal onbeperkt vaak spelen. Dribbel je de 5 meter zelf vol, dan mag je aansluitend de cirkel binnendribbelen of de bal naar binnen spelen.

De zelfpass is sindsdien soepeler geworden. Sinds de FIH-editie 2013, bij de KNHB per 1 augustus 2013, mag hij ook met een flick of scoop en verdwenen de eis van twee aparte bewegingen en de 1-metereis voor medespelers.

### Vrije slag vlak bij de cirkelrand

Krijg je een vrije slag binnen 5 meter van de cirkel, dan neem je die op de plek van de overtreding; terugleggen is sinds de editie 2015, bij de KNHB per 1 augustus 2015, afgeschaft.

Neem je die vrije slag direct, dan mogen verdedigers die op dat moment in de cirkel binnen 5 meter staan aan de binnenkant van de cirkel met je meelopen, zolang ze de bal niet spelen of proberen te spelen totdat de 5 meter vol is of een verdediger de bal heeft geraakt. Wacht je met nemen, dan moet eerst iedereen op 5 meter staan. Dit schaduwen verscheen in de FIH-editie 2017 als richtlijn, staat sinds de editie 2019 in de regeltekst en geldt bij de KNHB per 1 augustus 2019.

## Ook bij inslag en lange corner

De beperking geldt niet alleen voor de vrije slag. De [KNHB Standaard Afspraken voor seizoen 2025-2026](https://media.static-hw.nl/media/c4f10251-df2b-486b-9f63-5c1607dba47d/standaard-arbitrage-afspraken-veldhockey-seizoen-2025-2026.pdf) zijn er duidelijk over: bij elke aanvallende spelhervatting binnen het 23-metergebied, dus ook de inslag en de lange corner, mag de bal niet direct de cirkel in.

Er is een uitzondering: de hoge bal over de cirkel heen. Die mag, mits de bal buiten de cirkel landt, niet gevaarlijk is en in of boven de cirkel niet reglementair speelbaar is. Meer daarover in [de regels voor de hoge bal](/kennis/hoge-bal-regels).

## Wat gebeurt er bij een overtreding?

Twee scenario's, twee uitkomsten.

Grijpt een verdediger in die binnen het 23-metergebied niet op 5 meter stond, dan volgt een strafcorner op grond van regel 12.3. De Standaard Afspraken 2025-2026 werken dat uit: geen directe persoonlijke straf bij de eerste keer, bij herhaling wel. Waarom dit een strafcorner oplevert en geen strafbal, lees je in [strafbal of strafcorner](/kennis/strafbal-of-strafcorner).

Speelt een aanvaller de bal te vroeg de cirkel in, of loopt hij te vroeg in, dan draait het spel om: vrije slag voor de verdediging op grond van regel 12.2.

## Moet de bal stilliggen? Hier wijkt de KNHB af

De FIH eist dat de bal bij een vrije slag stilligt en vraagt scheidsrechters daar juist strenger op toe te zien; zo staat het in de toelichting bij de FIH Rules of Hockey 2026, internationaal geldig per 1 maart 2026. De KNHB is soepeler en voegt in regel 13.2.a toe: heeft de speler de bal onder controle gebracht voor het nemen van de spelhervatting, dan mag het spel door. Dit is de enige echte inhoudelijke KNHB-afwijking binnen deze regel. Aan de cirkelbeperking zelf veranderde de FIH-editie 2026 niets: de regels 13.1 en 13.2 bleven ongewijzigd.

## Overzicht: afstand en vrijgave per situatie

| Spelhervatting | Afstand | Cirkel of gebied vrij na |
| --- | --- | --- |
| Vrije slag aanvallend binnen 23 m (veld) | iedereen behalve de nemer op 5 m | 5 m cumulatief verplaatst of aanraking verdediger |
| Inslag en lange corner binnen 23 m (veld) | 5 m | zelfde regime als de vrije slag |
| Zaal, hele aanvalshelft | tegenstanders op 3 m | 3 m verplaatst of aanraking verdediger |
| O9, rond het 10-metergebied | 3 m | eerst 3 meter gerold |
| O10, bij cirkel en lange corner | 5 m | eerst 5 meter gerold |

## Zo groeide de regel, seizoen voor seizoen

- **Seizoen 2009-2010 (FIH verplicht experiment per 1 mei 2009):** invoering van de zelfpass en het cirkelverbod, om te voorkomen dat de bal hard en lukraak de cirkel in werd geslagen. Destijds gaf een aanraking van elke speler de cirkel vrij.
- **Per 1 januari 2011 (FIH-editie 2011):** zelfpass en cirkelregel worden volwaardige regels.
- **KNHB per 1 augustus 2013 (FIH-editie 2013):** de zelfpass mag voortaan ook met een flick of scoop; de eisen van twee aparte bewegingen en 1 meter rollen verdwijnen.
- **KNHB per 1 augustus 2015 (FIH-editie 2015):** de vrije slag binnen 5 meter van de cirkel wordt op de plek van de overtreding genomen; het 10 meter opschuiven bij een volgende overtreding verdwijnt.
- **16 februari 2016 (FIH, per direct; in Nederland al in de tweede helft van seizoen 2015-2016):** [de FIH past de regel aan](https://www.fih.hockey/general/news/fih-confirms-rule-amendment-to-attacking-free-hits-within-five-metres-of-the-circle): alleen nog een aanraking door een verdediger geeft de cirkel vrij. Aanleiding: de gevaarlijke truc waarbij een aanvaller de bal aantikte en een inlopende medespeler hem vol de cirkel in ramde.
- **FIH-editie 2017 (per 1 januari 2017):** het cumulatieve karakter staat expliciet in de tekst; het meelopen verschijnt als richtlijn.
- **KNHB per 1 augustus 2019 (FIH-editie 2019):** herschreven uitleg: iedereen behalve de nemer op 5 meter, en meelopen alleen bij een direct genomen vrije slag.
- **FIH-edities januari 2022, juni 2023 en 2026:** geen wijzigingen aan 13.1 en 13.2. De regel is al jaren stabiel.

## Jeugd: van 3 meter naar 5 meter

- **O7 en O8 (drietallen):** 3 meter afstand bij iedere spelhervatting. Er is geen cirkel, dus ook geen inspeelbeperking.
- **O9 (zestallen met keeper):** 3 meter afstand, geen 5. Het equivalent van deze regel: bij een lange corner, een inslag binnen het 10-metergebied en een vrije slag op de 10-meterlijn moet de bal eerst 3 meter gerold hebben voordat hij het 10-metergebied in mag.
- **O10 (achttallen op een half veld):** 5 meter afstand. Binnen 5 meter van de cirkel en bij de lange corner moet de bal eerst 5 meter gerold hebben voor hij de cirkel in mag; op de spelregelkaart staat alleen die 5 meter, zonder verdediger-alternatief. Een strafcorner bestaat bij O10 niet meer sinds seizoen 2023-2024; zie [de shoot-out bij O10](/kennis/shoot-out-o10).
- **O11 (negen tegen negen op driekwart veld; clubkeuze in seizoen 2025-2026, verplicht per seizoen 2026-2027):** de standaard elftalregels gelden, inclusief de volledige 5-meterregel. De overstap beschrijven we in [van O10 naar O11](/kennis/van-o10-naar-o11).

## In de zaal: 3 meter op de hele aanvalshelft

Zaalhockey kent geen 23-metergebied. Op de hele aanvalshelft geldt daar: eerst 3 meter verplaatst of een aanraking door een verdediger, en tegenstanders staan bij een vrije push op 3 meter (Spelreglement Zaalhockey vanaf november 2025, regel 13.2). Spelen via de zijbalk mag ook, mits de bal eerst 3 meter heeft gerold. Alle veld-zaalverschillen vind je in [de spelregels voor zaalhockey](/kennis/zaalhockey-spelregels).

## Veelgestelde vragen

### Mag je na een vrije slag in de 23 meter direct de cirkel in?

Nee. De bal moet eerst minimaal 5 meter zijn verplaatst, niet per se in een richting, of zijn aangeraakt door een speler van de verdedigende partij. Pas daarna mag de bal de cirkel in. Dit staat in regel 13.2 van het KNHB Spelreglement Veldhockey (editie vanaf 1 augustus 2025) en geldt ook voor de inslag en de lange corner binnen het 23-metergebied.

### Moet de bal 5 meter in een rechte lijn afleggen?

Nee, de 5 meter is cumulatief. Twee meter naar links en drie meter terug telt ook mee. Sinds de FIH-editie 2017 staat expliciet in de regeltekst dat de verplaatsing niet per se in een richting hoeft te zijn. Zodra de bal in totaal 5 meter heeft afgelegd, mag hij de cirkel in.

### Telt een aanraking van een medespeler om de cirkel vrij te geven?

Nee. Alleen een aanraking door een speler van de verdedigende partij geeft de cirkel vrij, en de keeper telt daarbij ook als verdediger. Een tikje van een medeaanvaller verandert niets; de 5-metertelling loopt dan gewoon door. Dit is zo sinds de FIH-aanpassing van 16 februari 2016. Daarvoor telde een aanraking van een speler van welk team dan ook.

### Mag je met een zelfpass zelf de cirkel indribbelen?

Ja. Als nemer mag je de bal onbeperkt vaak spelen. Heb je de bal cumulatief 5 meter verplaatst, dan mag je daarna zelf de cirkel indribbelen of de bal naar binnen spelen. Raakt een verdediger de bal eerder, dan mag je zelfs direct de cirkel in.

### Geldt de regel ook bij een inslag of lange corner?

Ja. Volgens de KNHB Standaard Afspraken voor seizoen 2025-2026 geldt de beperking bij elke aanvallende spelhervatting binnen het 23-metergebied: vrije slag, inslag en lange corner. Ook daar moet de bal eerst 5 meter zijn verplaatst of door een verdediger zijn aangeraakt. Een hoge bal over de cirkel die buiten de cirkel landt en niet gevaarlijk is, mag wel.

### Moet de bal eerst stilliggen bij een vrije slag?

Volgens de FIH wel: de bal moet stilliggen, en de FIH vraagt scheidsrechters daar juist strenger op toe te zien. De KNHB wijkt hier af. Heeft de speler de bal onder controle gebracht voor het nemen van de vrije slag of een andere spelhervatting, dan mag het spel door. Dat staat als Nederlandse toevoeging in regel 13.2.a van het KNHB Spelreglement Veldhockey vanaf 1 augustus 2025.