---
title: "De gegenpress: waarom balverlies je beste aanvalsmoment is"
description: "De gegenpress begint op het moment van balverlies: in plaats van terug te zakken zet je team direct druk om de bal meteen terug te veroveren, hoog op het veld, terwijl de tegenstander nog ongeorganiseerd is. Een balverovering op dat moment is een van de gevaarlijkste aanvalsmomenten in hockey, en bij veel teams het minst getrainde wapen."
category: tactiek
level: gevorderd
author: "Ties Vermolen"
authorRole: "Tactiekanalist"
authorUrl: https://hockeystanden.nl/auteur/ties-vermolen
publishedAt: 2026-07-02
lastUpdated: 2026-07-02
updatedAt: 2026-07-02T13:05:18.709Z
canonical: https://hockeystanden.nl/kennis/de-gegenpress
tags: ["tactiek", "gegenpress", "omschakeling", "press"]
---

# De gegenpress: waarom balverlies je beste aanvalsmoment is

> De gegenpress begint op het moment van balverlies: in plaats van terug te zakken zet je team direct druk om de bal meteen terug te veroveren, hoog op het veld, terwijl de tegenstander nog ongeorganiseerd is. Een balverovering op dat moment is een van de gevaarlijkste aanvalsmomenten in hockey, en bij veel teams het minst getrainde wapen.

Elke coach traint de opbouw en veel coaches trainen een press, maar het moment daartussenin, de eerste seconden ná balverlies, blijft op de meeste trainingen onbesproken. Dat is opmerkelijk, want juist daar ligt een van de gevaarlijkste aanvalsmomenten in hockey. De gegenpress (internationaal: counterpress) is de teamafspraak dat je bij balverlies niet terugzakt, maar direct druk zet om de bal meteen terug te veroveren: hoog op het veld, terwijl de tegenstander nog ongeorganiseerd is. Dit artikel is het verdiepende vervolg op [presses in het tophockey](/kennis/presses-in-het-tophockey): daar lees je hoe teams een georganiseerde press neerzetten, hier gaat het over de chaosfase direct na balverlies.

## Wat is een gegenpress?

Een gegenpress ontstaat direct na balverlies en is daarmee het spiegelbeeld van de omschakeling van de tegenstander. Die wil na zijn balverovering met één of twee snelle passes onder je druk uit komen; jij wilt precies die eerste passes eruit halen. Waar een gewone press begint vanuit een georganiseerde verdedigende vorm (jouw team staat klaar, de tegenstander bouwt op), begint de gegenpress in je aanvalsvorm: de bal is net weg, je spelers staan nog waar ze stonden om aan te vallen, en juist die posities gebruik je om te jagen.

Waarom is dat moment zo waardevol? Kijk naar wat de tegenstander doet zodra hij de bal verovert: hij klapt open. De verdedigers zakken breed uit, het middenveld schuift op, het hele team beweegt van een verdedigende vorm naar een aanvalsvorm. Verover jij de bal terug terwijl dat gebeurt, dan tref je een team dat breed en hoog staat (een vorm om mee aan te vallen, niet om mee te verdedigen) en sta je zelf op korte afstand van hun doel. Daar komt bij dat de eerste pass na een balverovering bijna altijd een risicopass is: onder druk, met weinig overzicht, naar een medespeler die nog moet vrijlopen. Die pass is jouw prooi.

## De cijfers: het minst benutte wapen

Hoe groot is die kans in de praktijk? Een Nederlands analyseblog rekende het na voor het Hoofdklasse Dames-seizoen 2020-21. De cijfers zijn dus gedateerd en indicatief, maar de ordegrootte is veelzeggend. Teams verloren de bal in die analyse ruwweg 38 keer per wedstrijd op de helft van de tegenstander (stuk voor stuk potentiële gegenpress-momenten), maar veroverden hem daar gemiddeld maar een dertiental keren terug. De totale balverliezen lagen in de orde van 54 per wedstrijd.

De conclusie van de analist: hier zit voor veel teams het grootste onbenutte verbeterpotentieel. Wie een paar van die tientallen momenten per wedstrijd extra verzilvert, creëert aanvallen dicht bij het doel zonder er één systeemwijziging voor nodig te hebben. En omdat de gegenpress bij veel teams het minst getrainde wapen is, is het bovendien een voordeel dat je tegenstander zelden ziet aankomen.

## De vier rollen: Usain Bolt, Bodyguard, Gigolo en Iglo

Datzelfde analyseblog doopte de rollen in de gegenpress met namen die blijven hangen, en dat is precies waarom ze op het veld zo bruikbaar zijn.

- **De Usain Bolt** is de eerste en snelste presser: de speler die het dichtst bij de bal staat en direct vol op de balbezitter sprint. Zijn taak is niet per se de bal veroveren, maar tijd en overzicht afpakken, zodat de risicopass eruit komt.
- **De Bodyguard** is de dekking direct achter de Usain Bolt. Wordt de eerste presser uitgespeeld, dan staat de Bodyguard er meteen: de tegenstander wint een duel, maar geen ruimte.
- **De Gigolo** schermt de ruimte achter het duel af. Hij loopt niet naar de bal, maar naar de plek waar de tegenstander naartoe wil: de vrije ruimte of de vrije man achter de eerste druk.
- **De Iglo** is de rest van het team, dat compact om de actie heen sluit en de passlijnen naar buiten dichtzet.

De namen zijn speels, de rolverdeling is serieus. Een gegenpress met alleen een sprintende eerste man en niets erachter is geen press, maar een gat: de tegenstander speelt de Usain Bolt uit en het veld ligt open. Pas als alle vier de rollen tegelijk worden ingevuld, wordt jagen veroveren.

## Vijf voorwaarden voor een gegenpress die werkt

Uit dezelfde analyse komen, geparafraseerd, vijf voorwaarden.

1. **Houd tijdens balbezit de as bezet.** Dit is de belangrijkste en de meest over het hoofd geziene: de gegenpress begint in je eigen aanvalsvorm. Staan er tijdens de aanval spelers in de as van het veld, dan staan er bij balverlies meteen spelers rond de bal. Speelt iedereen breed langs de zijlijnen, dan is er niemand om te jagen.
2. **Definieer vooraf de drukintensiteit per situatie.** Spreek af wanneer je vol het duel zoekt, wanneer je zone-druk zet en wanneer je alleen schaduwt (meelopen zonder duel). Zonder die afspraak beslist elke speler het zelf, en jaagt de ene helft terwijl de andere helft terugzakt.
3. **De eerste presser sprint direct op de bal.** Twijfel is dodelijk: elke halve seconde extra geeft de balbezitter meer overzicht.
4. **Er is dekking achter de eerste presser.** Anders is elke uitgespeelde press meteen een gevaar.
5. **De rest van het team maakt compact.** De gegenpress is geen actie van twee spelers, maar een teambeweging naar de bal toe.

## De vier smaken counter-pressing

Internationale analysebronnen onderscheiden grofweg vier oriëntaties.

| Variant | Kern | Wat je op het veld ziet |
|---|---|---|
| Ruimte-georiënteerd | Verdicht de ruimte rond de bal | Spelers knijpen naar de zone rond het balverlies; de balbezitter heeft nergens ruimte om in te versnellen |
| Man-georiënteerd | Druk op de bal, de rest pakt een man | De dichtstbijzijnde speler perst, ploeggenoten dekken elk een afspeelstation, één speler geeft dekking |
| Onderscheppings-georiënteerd | Bezet de passlijnen | Niemand vliegt vol in het duel; het team lokt de risicopass en onderschept die |
| Bal-georiënteerd | Zwerm naar de bal | Vier tot zes spelers bewegen als één blok op de bal af en spelen het duel collectief |

Wat alle varianten gemeen hebben: vrijwel elke balverovering uit een press is een combinatie van goed persen én slecht uitverdedigen door de tegenstander. Train daarom beide kanten. Hoe beter jouw team weet hoe je [onder een press uitspeelt](/kennis/uitverdedigen-tegen-een-press), hoe scherper het aanvoelt waar een press bij de tegenstander pijn doet.

### Het hybride advies voor clubteams

Voor de meeste clubteams is het praktische advies hybride: pers man-georiënteerd in de eerste vijf seconden na balverlies en zak daarna terug in je zonevorm als de bal niet veroverd is. Man-georiënteerd is in die eerste chaosfase het makkelijkst te coachen (pak de man die het dichtst bij je staat), en de terugval naar zone voorkomt dat je na een mislukte jacht met mandekking over het halve veld wordt uitgespeeld. Hoe die twee vormen zich tot elkaar verhouden lees je in [zoneverdediging of mandekking](/kennis/zoneverdediging-of-mandekking).

## Wanneer je niet moet gegenpressen

De gegenpress is een afspraak mét een einde. Leveren de eerste vijf seconden geen balverovering op en zakt het team niet terug, dan ligt de counter open: je staat immers nog breed en hoog in je aanvalsvorm, met ruimte in je rug. De klok van vijf tellen is dus net zo belangrijk als de sprint van de eerste presser: wie hem negeert, verandert het beste aanvalsmoment van het team in het beste aanvalsmoment van de tegenstander.

Er zijn ook momenten waarop je de jacht helemaal niet moet openen. Staat de as niet bezet en heb je geen tweede en derde man in de buurt van het balverlies, dan is vol het duel zoeken zinloos: kies dan bewust voor schaduwen en zak georganiseerd terug; voorwaarde twee bestaat precies hiervoor. Hetzelfde geldt aan het einde van een kwart met vermoeide benen: een halfslachtige gegenpress is gevaarlijker dan geen gegenpress.

## Zo train je de gegenpress

De gegenpress train je niet als een systeem, maar als een reflex. Drie vormen die goed werken:

- **Partijvorm met tijdsbonus.** Een doelpunt dat valt binnen een afgesproken aantal seconden na balverovering telt dubbel. Dit beloont direct jagen én snel afmaken, en sluit mooi aan op de afwerkvormen uit [meer goals scoren](/kennis/meer-goals-scoren).
- **Positiespel met jaagopdracht.** Het team dat de bal verliest, moet direct jagen in plaats van hergroeperen. Zo wordt de eerste actie na balverlies een automatisme in plaats van een keuze.
- **Coach de as-bezetting in balbezit.** Benoem tijdens aanvalsvormen expliciet wie de as bezet houdt. De gegenpress wordt gewonnen vóór het balverlies, niet erna.

De gegenpress vraagt geen nieuwe opstelling en geen ander systeem, alleen een heldere afspraak over de eerste vijf seconden na balverlies. Voor de meeste teams is dat de goedkoopste extra aanval die er te vinden is.

## Zo train je de gegenpress

1. **Maak de afspraak expliciet** — Spreek met het team af wat er gebeurt in de eerste vijf seconden na balverlies: vol duel, zone-druk of alleen schaduwen, en per situatie welke intensiteit geldt.
2. **Coach de as-bezetting in balbezit** — Houd tijdens aanvalsvormen bewust spelers in de as van het veld, zodat er bij balverlies meteen spelers rond de bal staan.
3. **Speel een positiespel met jaagopdracht** — Het team dat de bal verliest moet direct jagen in plaats van hergroeperen, zodat de eerste actie na balverlies een automatisme wordt.
4. **Speel een partijvorm met tijdsbonus** — Laat een doelpunt dat valt binnen een afgesproken aantal seconden na balverovering dubbel tellen; dat beloont direct jagen en snel afmaken.
5. **Train het einde van de afspraak** — Oefen ook het terugzakken naar de zonevorm wanneer de bal na vijf seconden niet veroverd is, zodat de gegenpress geen open counter oplevert.

## Veelgestelde vragen

### Wat is het verschil tussen een press en een gegenpress?

Een press is een georganiseerde verdedigingsvorm: je team staat klaar in een vaste structuur en zet druk op de opbouw van de tegenstander. Een gegenpress ontstaat direct na balverlies, vanuit je eigen aanvalsvorm, tegen een tegenstander die nog moet omschakelen. Kort gezegd: een press is een structuur die je neerzet, een gegenpress is een reflex die je afspreekt.

### Hoe lang duurt een gegenpress?

Enkele seconden; een veelgebruikte vuistregel is ongeveer vijf seconden na het balverlies. Is de bal dan niet veroverd, dan zakt het team terug in de afgesproken zone- of pressvorm. Zonder dat afgesproken einde ligt de counter open, want je staat op dat moment nog breed en hoog in je aanvalsvorm.

### Werkt de gegenpress ook voor jeugd- en clubteams?

Het principe werkt op elk niveau, en juist clubteams profiteren omdat het bij veel tegenstanders het minst getrainde wapen is. Als volwaardige teamafspraak met rollen en een tijdslimiet is het realistisch vanaf ongeveer O14. Bij jongere teams volstaat het individuele principe: wie de bal verliest, zet direct druk in plaats van terug te lopen.

### Wat betekent de as bezet houden?

De as is de centrale strook van het veld, van doel tot doel. De as bezet houden betekent dat je tijdens balbezit bewust spelers in die centrale zone houdt in plaats van iedereen breed te laten staan. Verlies je de bal, dan staan er zo meteen spelers rond de bal en kan de gegenpress direct beginnen; het is de balbezit-voorwaarde voor een goede gegenpress.